|
Szelak nie nale¿y w³a¶ciwie do zwyk³ych, miêkkich ¿ywic i mo¿na go zaliczyæ do produktów pochodzenia ¶ci¶le zwierzêcego czy te¿ ro¶linnego. Powstaje on w ten sposób, ¿e pewne gatunki czerwców, owadów z rzêdu pluskwiaków, paso¿ytuj±c na niektórych gatunkach ro¶lin /g³ównie figowców/ wypijaj± sok z pêdów i przerabiaj± go w organizmie na masê ¿ywiczn±. Jest ona nastêpnie wydzielana i pokrywa ca³± powierzchniê czerwca, który w koñcu pod ni± zamiera. Przy du¿ej liczbie takich owadów ga³êzie pokrywaj± siê skorup± o grubo¶ci do 1 cm, co prowadzi do ich obumarcia. Szelak “lak pierwotny”, pochodzi czêsto z zupe³nie innych ro¶lin, nie zawsze jest wyprodukowany przez te same czerwce. W jêzyku hinduskim nazywa siê “laki” to znaczy “sto tysiêcy” i ¶wiadczy jak ogromna liczba owadów jest potrzebna do jego wytworzenia. Czerwce s± hodowane sztucznie na szerok± skalê w Indiach. ¯ywicê zbiera siê cztery razy do roku.
Zanim produkt ten trafi do odbiorców, jest poddawany przeróbce. Uwalnia siê go od zanieczyszczeñ, usuwa rozpuszczalny w wodzie barwnik i wosk szelakowy. Potem siê stapia czêsto z dodatkiem kalafonii i przerabia na ³uski na specjalnych walcach. Tak spreparowany szelak ma zabarwienie od jasno¿ó³tego do rubinowego, który uwa¿any jest za mniej warto¶ciowy.
Szelak zawiera, oprócz ¿ywicy szelakowej i pewnej ilo¶ci zanieczyszczeñ wosk szelakowy, oraz barwniki. Topi siê w temperaturze 110-125stopni C. Rozpuszcza siê w spirytusie metylowym, etylowym i acetonie, a na gor±co - w wodzie, zawieraj±cej pewien procent zasad. Szelak zmydlony w roztworze boraksowym stosowany jest do wyrobu tuszów nierozpuszczalnych po wyschniêciu. Jest odporny na ¶wiat³o.
Bia³y szelak wyrabia siê z odmian jasno¿ó³tych przez dzia³anie chemiczne, /wybielanie/ przede wszystkim zwi±zkami chloru /podchloryn sodu/. Roztwory spirytusowe s± jednak jeszcze zabarwione na lekko ¿ó³ty kolor. Szelak bielony jest bardziej kruchy i wymaga przechowywania pod wod±, bez dostêpu ¶wiat³a i powietrza, gdy¿ staje siê nierozpuszczalny w alkoholu.
Barwne odmiany szelaku s³u¿± do wyrobu werniksów z³ocistych i s± najlepszym materia³em izoluj±cym przy z³oceniach olejnych.
Szelak pod nazw± “gumi lack” wystêpuje w starym pi¶miennictwie ju¿ na
pocz±tku XVIIwieku.
|